20 Oktober 2002

Een en twintigste Sondag in

Koninkrykstyd

LITURGIESE VOORSTEL

Fokusteks: 1 Tessalonisense 1:1-10.

Ander tekste: Psalm 99; Eksodus 33:12-23; Matteus 22:15-22.

INLEIDING

Hierdie Sondag is die eerste in ’n reeks van vyf met 1 Tessalonisense as fokusteks. Die kort groet van Paulus aan

die gemeente word by hierdie Sondag en die volgende Sondae aanbeveel as seëngroet – in ’n verwerkte vorm om

persoonlik op die betrokke gemeente van toepassing te wees.

Vir hierdie Sondag word daar aanvaar dat die prediker die klem sal laat val op ’n godvrugtige lewenstyl, as uitvloeisel

van God se genadige handelinge teenoor ons.

Daar word probeer om soveel moontlik van die Leesroostertekste sinvol in die liturgie in te sluit. Met die oog op die

nuwe Liedboek word hier nie veel voorstelle vir liedere gedoen nie.

GOD BRING ONS VOOR HOM

Votum

Psalm 99:1-5.

Liturg: Die Here regeer: die volke erken bewend sy gesag. Hy troon oor die gerubs: die aarde sidder van

ontsag. Groot is die Here, Hy wat in Sion is, hoog verhewe bo al die volke. Hulle moet u groot en

gevreesde Naam prys:

Gemeente: "U is heilig!" U is die magtige Koning, U het die reg lief; wat reg is, het U tot stand gebring. U het

reg en geregtigheid in Jakob gevestig. Prys die Here ons God! Kom ons buig in aanbidding voor

Hom: Hy is heilig!

Seëngroet

1 Tessalonisense 1:1 – soos aangepas vir die betrokke gemeente.

Lofprysing en antwoord

Psalm 99 – toepaslike verse (hopelik sal dit in die nuwe Liedboek singbaar wees).

Doopherinnering

As teken dat die magtige God met ons is – Hy het ons tot sy kinders beseël – na aanleiding van Eksodus 33:12-23.

DIENS VAN DIE WOORD

Epiklese

Bid dat God Hom deur sy Woord en Gees aan die gemeente sal openbaar, met verwysing na die manier waarop

Hy Hom aan Moses geopenbaar het (Eks 33:18-23).

296

Skriflesing

1 Tessalonisense 1:1-10.

Woordverkondiging

Gebed

Na aanleiding van die Woordverkondiging.

Voorbiddingsgebed deur ’n gemeentelid

DIENS VAN DIE TAFEL

Soos gebruiklik.

UITSENDING

Geloofsbelydenis

Slotlied

Gesang 258:1, 3, 4/NSG 256.

Seën

Gemeente sing

Amen (x 3).

Teks

Algemene inleiding tot die vyf tekste oor 1 Tessalonisense

1 Tessalonisense 1:1-10 is die inleiding tot hoofstukke 2, 3 en 5 (Wanamaker 1990; Martin 1995). Die danksegging

(-gebed) as hooftema en die subtemas in hoofstuk 1 word in die ander hoofstukke herhaal en uitgebrei. In sekere

mate bind die temas die hoofstukke. Tematiese benaderings (vormkritiek) of benaderings wat fokus op die briefstyl

van 1 Tessalonisense verskaf nie ’n bevredigende verstaan van die inhoud, argumente en die verhouding tussen

die hoofstukke nie. ’n Retoriese benadering tot die brief is meer geskik om te verstaan hoe Paulus sy en sy

medewerkers (Silvanus en Timoteus) se bediening sien (vgl Collins 1984:184-185). Dit help ook om die gehoor se

"reaksies" en die "sosiale konteks" te verstaan (Conradie 1995:161). Dit wys waarom en hoe Paulus altyd besig is

om aan die Tessalonisense erkenning te gee, hulle te bemoedig en te vermaan sodat hulle voortgaan met ’n nuwe

lewenswyse in Christus.

Die erkenning en bemoediging as deel van die danksegging en subtemas in hoofstuk 1 word op ’n ander manier

voortgesit in die narratiewe/nadenke- (2:1-10; 2:17-3:10) en vermaning-gedeeltes (4:1-5:22) van die brief. Martin

(1995) se uiteensetting van die hoofstukke werp meer lig op hierdie aspek. In die eerste drie hoofstukke, wat die

danksegging, gebede en narratief oor sy apostoliese karakter en aktiwiteite insluit, lê Paulus die grondslag vir

duidelike etiese vermanings (4:1-5:22). Twee van die vyf Leesroostertekste (2:1-8; 2:9-13) is deel van die narratiewe

gedeeltes. Die ander twee Leesroostertekste – die ontslapenes (4:13-14) en die tyd en omstandighede (5:1-11) –

is deel van die etiese vermanings (vir ’n volledige uiteensetting van die brief, vgl Martin 1995).

Preekteks

Martin volg ’n retoriese benadering en plaas 1 Tessalonisense 1:2-10 onder die tema van danksegging en hoop (1:2-

3:13):

1. Inleiding (1:2-10) – (1) danksegging (1:2-5); (2) bevestiging (1:6-10).

2. Nadenke (narratief) oor sy apostoliese karakter terwyl hy in Tessalonika was (2:1-12) – (1) ontkenning (2:1-6);

(2) bevestiging (2:7-12).

3. Danksegging vir die volharding (2:13-16) – (1) danksegging (2:13); bevestiging (2:14-16).

PREEKSTUDIE - 1 TESSALONISENSE 1:1-10

4. Nadenke (narratief) oor sy apostoliese aktiwiteite nadat hy Tessalonika verlaat het (2:17- 3:8) – (1) uitdrukkings

van besorgdheid (2:17-3:5); ontvangs van Timoteus se verslag.

5. Danksegging en voorbidding (3:9-13) – (1) danksegging (3:9-10); gebed (3:11-13).

Die subtemas in ons teks vorm die inhoud van Paulus se danksegging (1:2-5) en bevestiging (1:6-10). Hy "dank

God" (v 2)

• vir die kwaliteit van die Tessalonisense se "geloof", "liefde" en "hoop" (v 3);

• vir die "uitverkiesing" van die Christene (v 4), wat duidelik geword het toe die evangelie aan hulle verkondig

is (v 5);

• vir die Christene se reaksie "in baie moeilike omstandighede" en dat hulle daardeur Paulus se "voorbeeld

gevolg en volgelinge van die Here geword" het (v 6);

• dat die Christene in Tessalonika ’n "voorbeeld" is vir "al die gelowiges" (v 7), en

• dat hulle ’n aansporing is vir die uitbreiding van die evangelie (v 8), omdat hulle "van die afgode tot God

bekeer het" en volhard om God te "dien" (v 9) terwyl hulle op Christus se koms wag (v 10).

Paulus se gebed, in die vorm van danksegging (1:2-5; 2:13; 3:9-10) en voorbidding/"wens-gebede" (3:11-13; 5:23-

25), is "spesifiek en konkreet" (Collins 1984:198-199). Sy eie betrokkenheid en ervarings, die ervarings en optrede

van die Christene inspireer en word deel van die gebede (Collins 1993:72).

Die inhoud van die danksegging, die orde en gebruik van "geloof", "liefde" en "hoop" in 1 Tessalonisense 1:3 verskil

van die bekende drietal van "geloof, hoop en liefde" (1 Kor 13:13). Die woorde "werk", "inspanning" en "volharding"

kwalifiseer dié drietal. Sonder om by argumente van geloof en werk betrokke te raak – met hierdie woorde benadruk

Paulus die reaksies en ervarings van Christene (Wanamaker 1990:75). Martin gee ’n aanduiding van hoe die drietal

in 1 Tessalonisense 1:3 verstaan moet word: "As subjective genetives ‘faith’, ‘hope’, and ‘love’ in this sentence

identify that which motivates and produces Christian actions. But the actions themselves are what is stressed. Paul

remembered the ‘work’, ‘labor’, and ‘endurance’ of those who were in the church. Visible Christian deeds and

perseverance in spite of difficulty give witness to a genuine and enduring faith. Thus Paul gives thanks for a faith

that was shown to be real by the evidence visible in the lives of the believers" (1995:56-57).

Paulus herinner die Christene aan hulle eie apostoliese karakter (vgl die narratiewe gedeeltes 2:1-3:10 vir die

uitbreiding) met die stelling: "julle weet ... hoe ons by julle opgetree het" (v 5). Dit is nog ’n manier om, net soos met

die danksegging (v 2), die Christene te motiveer en goeie dade aan te moedig. Hy doen dit ook in die bevestigende

gedeeltes (vv 6-9).

Paulus gebruik graag die tema van "voorbeeld". Die nuwe Afrikaanse vertaling (1983) vermy van die

verstaansprobleme wat ontstaan waar vers 6 direk uit die Grieks in Afrikaans vertaal word, soos in die ou vertaling

(1933). Die ou vertaling plaas Paulus-hulle as navolgers op dieselfde vlak as Christus: "En julle het navolgers van

ons geword en van die Here deurdat julle die woord in baie verdrukking ontvang het ..." Op grond van hierdie

vertaling moet daar dus baie verduidelik word of dit moontlik was en hoe die "Here" die woord onder verdrukking

ontvang het (vgl Martin 1995).

Aan die ander kant is die 1983-vertaling duidelik en onderskei tussen Paulus-hulle as sendelinge en Christus. Die

Christene het die "voorbeeld" van die sendelinge gevolg. Dit verwys na hoe en in watter omstandighede die

Christene die woord aangeneem het: "met blydskap" en "in baie moeilike omstandighede". So het hulle, net soos

Paulus-hulle, "volgelinge van die Here geword". Hierdie patroon is in Tessalonika en elders herhaal: die ander het

ook weer so ’n "voorbeeld" vir ander gelowiges geword (v 7).

Konteks

Handelinge 16:6-18:5 is ’n kort weergawe van Paulus en sy medewerkers se sending in Tessalonika. Dit vorm ’n

historiese raamwerk waarbinne 1 Tessalonisense gelees kan word (Bruce 1982:xxi). Sommige van die

ooreenkomste tussen Handelinge en Tessalonisense se weergawes van die sending lê meer op die vlak van

sosiaal-kulturele diversiteit van die Christene en hulle vervolging en lyding (1 Tess 3:3-4). In albei weergawes het

sowel Jode as Grieke navolgers van Christus geword. Teen die tyd toe Paulus Tessalonika besoek het, was dit

alreeds ’n kosmopolitiese stad (vgl Wanamaker 1995:4).

Dit kan maklik gebeur dat die historiese raamwerk uit Handelinge of ander Pauliniese geskrifte veroorsaak dat die

fokus op Paulus se konfrontasie met die Jode geplaas word. Die unieke konteks en ervarings van die Christene in

1 Tessalonisense sal dan misken word. Volgens Wanamaker (1990:61) was daar geen ernstige konfrontasie met

die Jode of, wat die Christene betref, enige noemenswaardige "etiese afwykings" nie. Paulus was in die algemeen

tevrede en dankbaar dat die Christene in Tessalonisense ’n voorbeeld is vir ander "gelowiges" (1:7) en vir "mense

buite die gemeente" (4:12). Sy danksegging(-gebed), narratief en vermaning moedig die gemeente direk of indirek

aan om te volhard en mekaar meer lief te hê. Hulle blydskap ten spyte van vervolging en ’n "eerbare leefwyse" is

voorbeelde wat "die agting van mense ... afdwing" (4:12). Dit beteken nie dat alles in plek is nie. Paulus begeer om

weer die Christene te "sien en om aan te vul wat nog aan" hulle "geloof ontbreek" (3:10).

’n Persoon se leefwyse of ’n gemeente se karakter het nog altyd die aanvaarding van die evangelie beïnvloed. Die

prediker kan hier dink aan hedendaagse voorbeelde van ’n oneerbare of eerbare leefwyse in die samelewing.

Voorbeelde van ’n oneerbare leefwyse en hoe dit mense en gemeenskappe negatief beïnvloed, is maklik

beskikbaar. Daar sal miskien harder gesoek moet word na voorbeelde van ’n "eerbare leefwyse". Die prediker kan

probeer om die karakter- of leefwyse-vraagstuk met geloofwaardigheid as ’n missionêre dimensie te verbind. Die

geloofwaardigheid van ’n persoon of gemeente het dikwels ’n impak op mense se reaksies tot die boodskapper of

boodskap.

Een van drie vrae hier onder kan gebruik word om ’n hermeneutiese invalshoek te kry en deur die "bril" van 1

Tessalonisense 1:1-10 na die konteks van die gemeente in Koninkrykstyd te kyk. Hoe die prediker hierdie vrae

benader en uitbrei kan die gemeente se ervaringswêreld in aanraking bring met die missionêre karakter van die

teks. Sodoende kan die wisselwerking tussen die modus (lof, dank, voorbidding en klaagliedere) van gebed

Christene motiveer en ’n positiewe verandering bewerkstellig in ’n gemeente se karakter.

1. ’n Lewenswandel in die algemeen: of en hoe ons onsself sien as ’n "voorbeeld" van ’n voortreflike

lewenswandel (of van geloofwaardigheid) binne en buite die gemeente.

2. ’n Missionêre konteks as vertrekpunt: hoe lyk en beïnvloed ons missionêre karakter of lewenswyse

ontmoetings met ander persone wat "in baie moeilike omstandighede" lewe?

3. Lewenswandel en karakter van ander persone: hoe dikwels gee ons erkenning aan en is ons dankbaar vir

die lewenswandel van ander persone binne en buite die gemeente? Watter effek het hulle ervarings op die

inhoud van ons dankbaarheid en gebede? Om ’n beter prentjie te kry moet die prediker nie net dink aan die

effek van ervarings op die modus van danksegging en lofprysing nie, maar ook op die modus van

voorbidding en klaagliedere.

Preekvoorstel

Kinders word van kleins af geleer om dankie te sê. So gaan ons deur die lewe met ’n "dankiesê", meestal sonder

verdere nadenke. Almal het al vir ’n persoon dankie gesê vir iets wat hy of sy gedoen het; of by voorbaat dankie

gesê vir ’n belofte om iets te doen. Hoe dikwels het ons al vir iemand dankie gesê of God gedank en geloof vir ’n

persoon se voorbeeldige lewe as Christen? Miskien doen ons dit nie omdat ons onseker is of ’n persoon sal aanhou

met ’n voorbeeldige leefwyse. Ons moet seker meer ingestel wees daarop om dankbaar te wees vir momente van

genade – wanneer en waar ’n voorbeeldige lewe sigbaar is. Om so dankbaar te wees is om vanaf die alledaagse

tot die Bybelse karakter van dankbaarheid te beweeg.

In sy briewe maak Paulus ook gebruik van die alledaagse maniere van dankiesê, maar gee dit ’n meer Bybelse

karakter wat die momente van God se genade benadruk. In 1 Tessalonisense 1 verbind Paulus danksegging met

dank en lof aan God, maar nie net vir ’n moment van genade nie. Dit is danksegging vir ’n lewenstyl onder genade.

Die Tessalonisense se voortreflike lewenswandel – hulle "werk van geloof" (geloof-in-aksie), "inspanning van liefde"

(liefde-in-aksie) en "volharding" van hoop op Jesus Christus (hoop-in-aksie) – is rede vir dankbaarheid. Ja, die

Christene se optrede is ’n rede vir dankbaarheid en feesviering in die erediens en ander byeenkomste.

Ons kan sekerlik talle voorbeelde van geloof-in-aksie as ’n dimensie van ’n lewenswandel oproep. Die verhaal van

Jason en ander gelowiges se aanvaarding van die evangelie en hulle gasvryheid teenoor Paulus en sy

medewerkers (Hand 17:1-10) open ’n alternatiewe wêreld van geloof, liefde en hoop vir ’n lewenswandel "in baie

moeilike omstandighede" (1 Tess 1:6). Dink aan hierdie handjievol Christene wat moes kies: buig voor en aanbid

die keiser, of buig voor en aanbid Jesus. Deur genade aanvaar hulle die evangelie, leef daarvolgens en maak dus

’n keuse vir Jesus as Koning. Dit is ’n keuse teen die keiser. Hulle is bewus van die implikasies vir hulleself, hulle

families, gemeente en gaste. Die Christene in Tessalonika word aanhoudend aan "vervolging en lyding" (2 Tess 1:4)

blootgestel. ’n Groep mense wat die "wêreld in beroering bring" en die sendelinge "huisvesting gee" word na die

stadsbestuur gesleep (Hand 17:6). Om nog langer die gasvryheid van Jason-hulle te geniet sal te gevaarlik wees.

Paulus en Silas word toe weggestuur. Tog het mense die gemeente se gasvryheid onthou en ander daarvan vertel

(1 Tess 1:9).

Alhoewel Paulus nie die spesifieke aard noem of beskryf nie, word die vervolging en lyding in 1 Tessalonisense die

konteks waarin die alternatiewe wêreld van die gemeente sigbaar word. Dit is ’n wêreld waar daar blydskap is ten

spyte van vervolging en lyding. Hierdie soort blydskap is nie aan ons te danke nie. Ons is mos meestal bly solank

dit voorspoedig gaan. Blydskap ten spyte van vervolging en lyding is dus ’n paradoks – ’n skynbare teenstrydigheid

vir ons. Hierdie paradoks "wat van die Heilige Gees kom" (1 Tess 1:6) is ’n basis vir die veranderende

(transformerende) krag van die evangelie.

Paulus is nie skaam of te trots om homself as "voorbeeld" vir ander Christene voor te hou nie. Net soos Paulus self,

is die jong gemeente in Tessalonika ’n "voorbeeld" en aantrekkingskrag vir ander mense. Die mense vertel van die

Christene se lewenswandel en só word die evangelie ook verkondig. Is ons en ons gemeentes ’n aantrekkingskrag

vir ander mense om navolgers van Christus te word, of vir Christene om voortreflike navolgers van Christus te word?

’n Voorbeeldige lewenswandel van blydskap ten spyte van vervolging en/of lyding kan ’n aantrekkingskrag word wat

mense nadertrek tot binne die ruimte van God se transformerende krag. In die storie "Toe ons jou voete vol blasies

sien", vertel J Oswald Sanders van ’n inheemse (Indiese) sendeling wat van woonbuurt tot woonbuurt gestap het

om die evangelie te verkondig. Ná ’n lang dag kom hy by ’n woonbuurt. Hy vertel die inwoners van Christus, maar

sowel die boodskapper as die boodskap word verwerp. Moeg-moeg stap hy tot buite die woonbuurt, gaan lê onder

’n boom en raak aan die slaap. Toe hy wakker word, sien hy, tot sy verbasing, dat die mense van die hele woonbuurt

rondom hom staan. Die hoofman verduidelik dat hulle gekom het om hom weer van nader te beskou terwyl hy slaap.

Hulle sien toe sy voete vol blasies en kom tot die slotsom: Hy moet ’n heilige man wees, en hulle was boos om hom

te verwerp. Hulle is jammer en wil graag die boodskap hoor waarvoor hy bereid is om so te ly (Sanders in Piper

1993:94).

Gasvryheid (1 Tess 1:9) kan ook ’n aantrekkingskrag en ’n transformerende krag word. Dit word selfs ’n krag

waardeur ons aan die gasvryheid van ander onder vervolging en lyding herinner word. Kom ons roep die konkrete

ervarings van mense in herinnering op deur God te dank en loof, maar ook deur meer voorbidding te doen en

klaagliedere te sing. Dit is ’n bron van egte blydskap (in die erediens en wêreld) as ’n paradoks: "The paradox of

delight in God is found only when our worship enables us to weep with those who weep and rejoice with those who

rejoice" (Saliers 1996:46).

Om voorbidding te doen en klaagliedere te sing vir vreemdelinge soos Jason en ander wat ons (as getuies) in

moeilike omstandighede as gaste ontvang, is dus iets besonders. Dit

• is om krag van bo te kry;

• is om op ’n besonderse manier teenwoordig te wees;

• is om met blydskap vreemdelinge en ander wat vervolg word en ly, by te staan;

• is om krag te kry en met blydskap magte teen te staan wat vreemdelinge vervolg en vervreemding en lyding

veroorsaak en vererger, en

• gee hoop om selfs geleidelik in die proses verander te word tot ’n meer dankbare getuie met ’n voortreflike

lewenswandel in Jesus Christus.

Bibliografie

Bruce, F F 1982. Word Biblical Commentary. Waco Texas: Word Books. Collins, Raymond F 1984. Studies on the

First Letter to the Tessalonians. Leuven, Belgium: Leuven University Press. Collins, Raymond F 1993. The birth of

the New Testament. New York: Crossroad. Conradie, E M (et al) 1995. Op soek na Jona. Verskillene benaderings

tot die interpretasie van die Bybel. Bellville: Universiteit van Wes-Kaapland. Martin, D Michael 1995. The New

American Commentary (Vol 33): 1, 2 Thessalonians. USA: Broadman and Holman. Piper, John 1993. Let the

nations be glad: the supremacy of God in missions. Grand Rapids, Mchigan: Baker Books. Saliers, Don E 1996.

Worship comes to its senses. Nashville: Abingdon Press. Wanamaker, Charles A 1990 The Epistles to the

Thessalonians: a commentary. Grand Rapids: WmB Eerdmans.