5 Mei 2002

LITURGIESE VOORSTEL

INLEIDING

Die viering van Pase staan sentraal in die Christelike geloof. Die vyftig dae vanaf Paassondag tot Pinkstersondag

bepaal die res van die kerklike jaar soos elke Sondag die res van die week bepaal. Dit verkondig die kerk van

Christus se diepste hoop, naamlik dat God ’n Man uitgekies het wat doodgemaak is, maar weer uit die dood

opgewek is: Jesus Christus, ons verrese Heer. Die Handelingeteks en die Psalmteks is albei na-buite-toe-tekste

(kerk in die wêreld), terwyl die Evangelieteks en die Sendbriefteks albei na-binne-toe-tekste is, wat die gemeente

wil opbou. Die erediens gaan dus probeer om die kerk toe te rus vir sy getuienistaak na buite waar die wêreld

soekend is na die onbekende God.

GOD VERGADER ONS VOOR HOM

Gemeente fokus op God

Kom ons luister in stilte, meditatief.

(Die gemeente fokus op die feit dat God in Jesus Christus uitgereik het na ons in ons verlorenheid (1 Pet 3:18). Ons

vra: Wie is die God wat ons saambring? Hy is nie ver van enigeen van ons af nie.)

Gemeente bevestig meditatief en sittend: Lied 519.

Votum

Seëngroet

Soos ons Here Jesus sy dissipels ná sy opstanding gegroet het, groet ek julle nou: "Vrede vir julle!"

Paaskers

Dit is ’n pastorale oomblik. Vra iemand om die groot Paaskers in te dra. Sê elke keer in Paastyd min of meer

dieselfde by die aansteek van die Paaskers, byvoorbeeld: "Liewe broers en susters, ons betree die huis van die

Here met ’n week se ervarings van die lewe in die wêreld, maar God – die Bron van Lig en Lewe – bring deur sy

opstanding vir ons troos en oorwinning in ’n donker wêreld. Hy het gekom sodat ons hoop kan herleef. Ons fokus

in die aansteek van die Paaskers is om hierdie wete wakker te hou."

Sang

Lied 190; 191; 192; 66; 27.

Jong dissipels (kindertyd)

Die volgende gedig van Antjie Krog word by die doopvont gelees:

Ma

"Ma, ek skryf vir jou ’n gedig

sonder fênsie leestekens

sonder woorde wat rym

sonder bywoorde

net sommer

’n kaalvoetgedig –

want jy maak my groot

in jou krom klein handjies

jy beitel my met jou swart oë

en spits woorde

jy draai jou leiklipkop

jy lag en breek my tente op

maar jy offer my elke aand

vir jou Here God.

jou moesie-oor is my enigste telefoon

jou huis my enigste bybel

jou naam my breekwater teen die lewe

ek is so jammer mamma

dat ek nie is

wat ek graag vir jou wil wees nie."

haar ma, om vir Hom jammer te sê omdat ons sy liefde nie verdien nie, hoe sal ons dit sê? Wat

sou ons skryf? Die Een in wie se Naam ons gedoop is, het soveel verwagtings van ons. En ons

slaag so min daarin om Hom werklik te behaag. (Gee tyd hiervoor in stilte.)

’n Gesin kan dan vorentoe kom en een lid kan die Petrusgedeelte lees. Daar kan getuig word wat 1 Petrus 3:21

(waar die ark op die water Noag en sy familie en die diere gered het – die doop) vir hulle beteken. Ten spyte van

ons foute kom God en vergewe ons en hou ons vas, sodat ons getroos kan weet: Ek/ons behoort aan Hom. Hy

staan Pa vir my/ons. Hy is soos die digter se ma vir my/ons die "breekwater teen die lewe".

Die liturg gee aan die gemeente die versekering: "Julle hoort hier – God hou julle vas. Al voel dit soms Hy "breek

my tente op". Dit dien alles tot ons heil."

Sang

Lied 231/NSG 61.

DIENS VAN DIE WOORD

Fokusteks

Handelinge 17:22-31.

Prediking

Geloofsbelydenis (Ps 66 verwerk, met presies dieselfde tema)

my gebed nie afgewys en sy trou nie van my weerhou het nie. Ek sal u huis betree met brandoffers

en aan U die geloftes betaal wat ek gedoen het, wat ek afgelê het toe ek in nood was. Prys ons

God, alle volke, laat sy lof weerklink! Dit is Hy wat ons die lewe gee en nie toelaat dat ons struikel

nie!

Geloofsbelydenis

Gemeente (staande): "Ons glo in God die Vader …"

DIENS VAN DIE TAFEL

Gereedmaak van tafel

Nagmaalepiklese

Instelling

Johannes 14:18-21: "Ek sal julle nie as weeskinders agterlaat nie ..." kan hier gelees word as een van die tekste.

Hier word die troos baie naby gebring en hopelik geïntegreer. Christus is die bewys van die uitreikende liefde van

God.

Uitdeling

Kommunie

Hier kan ons God dank.

Dankgebed

Die gemeente bevestig dank staande: Lied 219:1, 2.

Die gemeente bly staan vir ’n tyd van spontane voorbidding.

Dankoffers

Dit is ’n baie ou gebruik dat die gemeente die offers na die nagmaaltafel toe bring.

UITSENDING

Bulletin met aankondigings

Voorbidding

Die voorbidding word gehanteer soos gewoonlik (drie persone bid vir die dorp, land en wêreld).

Johannes 14:21 sê duidelik wat die opdrag is en dat God ons seën, dat elkeen aan die tafel en deur die Woord as

dissipels van Jesus Christus gestempel is. Hulle is nie algemeen godsdienstige mense nie. Gaan dan heen ...

Sang

Die gemeente sing staande Lied 281:1-3.

Seën

Amen (gesing deur die gemeente).

Teks en konteks

In hierdie gedeelte word ’n saak aangeroer wat die afgelope dekade of wat geweldig relevant in Suid-Afrika geword

het, naamlik die vraag hoe die evangelie verkondig word in ’n multikulturele, multigodsdienstige opset. Dit sal

waarskynlik vir baie mense vertroostend wees om te sien dat dié vraagstuk reeds so oud soos die berge, ja, so oud

soos die evangelie self is.

Natuurlik is dit ook nie Paulus wat vir die eerste keer voor hierdie problematiek te staan gekom het nie. Reeds Israel

het Jahwe aanbid as ’n God te midde van die gode. In die Ou Testament praat God in die "vergadering van die gode".

PREEKSTUDIE - MATTEUS 17:16-34

Atene was min of meer tussen 478 en 431 vC op die kruin van haar mag en roem. Teen die tyd dat Paulus daar

rondgestap het, was die getuienis van die kultuurryke geskiedenis nog oral te sien. In hierdie stadium het die stad

maar sowat 5 000 inwoners gehad (vgl Haenchen).

Paulus onderskei in vers 18 twee groepe mense in sy gehoor, naamlik die Epikureërs en die Stoïsyne. Wanneer

was Paulus ’n babbelaar. Hulle het immers ’n lewensbeskouing gehuldig wat plesier (hdonh) as die belangrikste

lewensdoel daargestel het. Hulle was volgelinge van die Griekse wysgeer Epikurus en het geleer dat die hele wêreld

uit atome saamgestel is en dat alles, ook die siel van die mens, ontstaan uit ’n toevallige ontmoeting van hierdie

atome.

van die natuur in die rede (logos) gevind is. Hierdie goddelike logos het die heelal deurtrek en besiel. Hulle het veral

groot klem gelê op ’n deugdelike lewe; alles is ondergeskik gestel aan die goeie; gesondheid, genot, lyding,

armoede, ensovoorts het die Stoïsyne koud gelaat. In die praktyk het die Stoïsyne groot waarde geheg aan die

belang van die redelike vermoëns van die mens, ver bo sy emosionele vermoëns.

Paulus word deur hierdie wysgere ’n "praatjiesmaker" genoem. De Villiers wys daarop dat die woord wat hulle vir

"praatjiesmaker" gebruik, verwys na die voëls wat graan of afvalkos oppik, en ook na mense wat die markplein

deursoek vir oorskietkos. Hierdie woord is ook gebruik vir mense wat stukkies kennis van ander versamel en dit

hulle eie gemaak het.

die Raad van die Areopagus gebring is. Dit was die legendariese Ateense hof wat die Areopagus genoem is omdat

hulle in die vroeë tyd op die Areopagus of die heuwel van Ares byeengekom het. Die hof se mag is later beperk,

maar hulle het veral hulle magte behou oor sake soos moord en morele kwessies. Dit het veral die hoogste gesag

gedra in godsdienstige sake en kon ook publieke redenaars aanstel om só ’n mate van beheer oor die publieke

debat uit te oefen. Die waarskynlikste scenario is dat hulle Paulus voor die Areopagus gebring het om daar ’n

uiteensetting van sy leer te gee.

Paulus begin sy gesprek voor die Areopagus deur die opmerking te maak dat hy kan sien dat hulle baie

"godsdienstig" is. Volgens F F Bruce kan Paulus se opmerking ook geïnterpreteer word asof hy sou sê dat die

Ateners baie bygelowig is.

Laasgenoemde suggestie vind dan weerklank in die verhaal van Diogenes Laertius wat vertel dat die Ateners tydens

’n groot pessiekte by Epimenides van Kreta om hulp aangeklop het. Hy het hulle aangeraai om skape op

verskillende plekke in die stad te offer, om terselfdertyd te dien as ’n soort herdenking van die altare wat aan

onbekende gode gewy is (vgl Bruce).

In sy gesprek begin Paulus deur aan te sluit by die selfverklaarde onkunde van die Ateners. Bruce wys daarop dat

hy baie behendig die Epikureërs se leer dat God niks van die mens nodig het en daarom nie deur mense gedien

kan word nie, asook die Stoïsyne se geloof dat God die bron van alle lewe is, kombineer. Paulus begin met ander

woorde met ’n soort retoriese tegniek wat hom soveel moontlik gemene grond met sy gehoor gee.

Die vertaling van vers 26 is problematies. Dit is nie nodig om hier op al die verskillende nuanses van moontlike

vertalings in te gaan nie. Belangrik is om daarop te wys dat Paulus nie besig is om hier ’n bloudruk aan te bied vir

die presiese aard en plek van die volkereverskeidenheid nie. Hy probeer eerder aantoon dat die verskeidenheid van

volke nie noodwendig lei tot verskeie gode nie (teenoor die antieke geloof dat elke volk of selfs elke stad sy ontstaan

aan ’n ander god te danke gehad het). Hy poneer dan die Ou-Testamentiese verkondiging dat één God die één

mensheid geskep het.

In vers 28 haal Paulus twee Griekse digters aan. Eerstens die frase "deur Hom lewe ons, beweeg ons en bestaan

ons". Dit kom waarskynlik van die Griekse digter Epimenides. Teenoor Epimenides wat begin by die lewende mens

en van hieruit argumenteer tot by ’n lewende God, is die lering van Jesus presies die teenoorgestelde (vgl bv Luk

20:37 ev). Die tweede aanhaling, naamlik "ons stam van Hom ook af" is van Aratus. In hierdie aanhaling van hom

word die lof van Zeus besing.

23.

Sy invalshoek is die vrees wat leef by die meeste mense ten aansien van die dood. Ons probeer die vrees vir die

dood besweer deur ons godsdienstigheid.

Hy begin deur daarop te wys dat daar lank voor Paulus se toespraak voor die Areopagus ’n pessiekte in Atene

geheers het. In ’n poging om die gode te paai het iemand toe ’n aantal wit en swart skape na die stad geneem en

hulle daar losgelaat. Oral waar die skape gaan lê het, het die mense ’n altaar gebou en dit gewy aan die een of

ander onbekende god van die pes. Dít, sê Noordmans, is godsdienstigheid, ’n poging om die dood af te weer.

Voor die Areopagus begin Paulus sy toespraak deur te wys op hierdie altaar wat gewy is aan die onbekende god.

Alhoewel hy ontsteld is deur dít wat hy gesien het, wys hy niks van sy verontwaardiging nie. Hy kies die

godsdienstigheid as gemene grond, maar wys daarop dat godsdienstigheid nie genoeg is nie. Dikwels is dit selfs

afgodery. Afgodery met alles wat nie werklik God is nie. (Noordmans wys sy gemeente dan ook daarop dat ’n mens

nie alleen van beelde afgode maak nie. Jou geestelikheid, vroomheid, Bybelkennis, regsinnigheid, ens kan ook alles

afgode word.)

Werklike insig hierin bring ’n mens met reg by die vraag: Wie kan dan gered word? En hier word ook maar van twee

mense, Dionisius en Damaris, vertel wat onder Paulus se prediking tot geloof gekom het. Tereg wys Noordmans

dan daarop dat dit ’n moeilike stap is om van godsdienstigheid, van die afgodery van eie vroomheid, oor te gaan tot

die dien van God. Daar is baie mense wat daarop aanspraak maak dat hulle God soek. Maar dikwels dra hierdie

soeke ook maar net die skyn van erns.

"We beginnen nu het verschil te zien tussen de godsdienstigheid, die Paulus te Athene aantrof en het dienen van

God, dat hij predikt ... Het is de grootste verandering, die er in het mensenleven kan plaatshebben. Het is moeilijker

één ogenblik te bukken voor de wil van God, dan een heel leven lang erover te praten. De bekering uitstellen is ons

werk. De bekering zelf is Gods werk. Als we vragen: Wie kan dan zalig worden?, dan antwoord Jezus: Wat bij

mensen onmogelijk is, is mogelijk bij God (Lk 18:26vv). Dat is het grote lichtpunt in de wanhopige zaak van onze

godsdienstigheid ... Al zijn we ook nog zulke eerlijke twijfelaars, wat voor velen een eretitel schijnt te zijn, veel

waarheid winnen we er niet mee uit.

"Gelukkig kan God ons toch wel vinden … Hoe zou Hij ons niet kunnen vinden? – En Hij omringt ons niet alleen

met een zwijgende, angstwekkende tegenwoordigheid, maar met het woord zijner genade, met z’n

goedertierenheid, met de prediking van het Evangelie omringt Hij ons ... Dat is de grootste verrassing des Levens,

als de zoeker gevonden wordt. Als de God, die nergens is, blijkt bij mij te zijn, hier op deze plaats …"

Preekstudie

As ’n mens deesdae by enige groot boekwinkel instap, nie net hier nie maar op talle plekke in die wêreld, is jy

telkens verbaas om te sien hoe een afdeling die afgelope tien jaar of so astronomies gegroei het. Dit is die afdeling

oor spiritualiteit. Anders gestel, die boeke wat voorsien in mense se geestelike behoeftes.

Mense het die afgelope paar jaar nie minder godsdienstig geword nie, eerder meer. Paulus sou waarskynlik ook

vandag hier kon instap, na dit alles kyk en sê: Ek kan sien dat julle in alle opsigte baie godsdienstig is.

I want to place at the top of my list of acknowledgements That Which Is All Things, and which is the Source of all

things, including this book. Some of you choose to call that God, as do I, yet it matters not what name you give The

Source. It was, is, and always will be The Source Forever, and even forever more."

Fassinerend om te sien dat Paulus vandag nie alleen by die godsdienstigheid van die mense sou kon aansluit nie,

die Een Wat Alles Is, Die Ewige Bron, ensovoorts anders as ’n onbekende god?

Atene was destyds ’n soort wêreld op sigself. Amper soos Londen of New York. ’n Soort kultuursentrum van

tempels, teaters, markpleine – waar mense van oor die hele wêreld saamgetrek is. Dit het ’n ryke verskeidenheid,

iets van die kreatiewe veelvoud van die skepping en die kultuur wat hieruit gegroei het, weerspieël. Dit was die soort

plek waar die lewe nie stilstaan nie, maar waar nuwe dinge daagliks gebeur. Soos Lukas dit hier stel: "Die Ateners

in die algemeen en die uitlanders wat daar gewoon het, het hulle tyd aan niks anders bestee as om iets nuut te sê

of te hoor nie."

Daar is één ding wat Paulus egter dadelik opmerk: Dis nie ’n kultuur waarin daar ’n gebrek aan godsdienstigheid is

nie. Wat die rede hiervoor is, is nie sonder meer duidelik uit die teks nie. Dit kan aan die een kant wees dat die hoë

blootstelling aan kultuur by die mense ’n soort geestelike sensitiwiteit geskep het.

Daar word vandag in ons kultuur baie gepraat van pluralisme en diversiteit. As ’n mens maar net luister na wat hier

van Atene gesê word, kom jy gou onder die indruk dat diversiteit geen moderne of postmoderne verskynsel is nie.

Dis al minstens 2 000 jaar oud. En as ’n mens die Ou Testament en die manier waarop daar oor God te midde van

die gode gepraat word ernstig opneem, as ’n mens bloot gaan kyk na die talle verwysings na die gode (amper 150),

dan weet jy dat godsdienstige diversiteit ’n stokou verskynsel is.

Dis nie die eerste keer in die geskiedenis dat mense gekonfronteer word met die erns van die keuse nie – dié keuse

wat in sekere sin jou hele lewe bepaal. Reeds Josua het die volk van Israel al voor hierdie keuse gestel: "Of, as julle

dit nie goedvind om die Here te dien nie, kies dan vandag wie julle wil dien: die gode wat julle voorvaders gedien

het … Wat my en my familie betref, ons sal die Here dien" (Jos 24:15).

Nou is dit egter fassinerend om te sien hoe Paulus opgetree het te midde van so ’n diversiteit. Dit is duidelik dat hy

nie in die stad ingekom en gemaak het soos mense vandag nog maak nie. Dink maar net aan wat die Taliban in

Afganistan onlangs gedoen het toe die opdrag gegee is dat die eeue oue Boeddha-beelde wat uit rots gekap is,

vernietig moet word. Paulus het nie dadelik al die Christene gemobiliseer om al die beelde van die gode te kom

stukkend kap nie.

Of dink nader aan ons eie omgewing, waar mense dalk nie altyd so ver gaan nie, maar tog gou in enigiets wat lyk

na ’n vreemde godsdiens of god iets van die Bose raaksien. Of vandag op ’n probleemlose manier sommer die New

Age en die Bose gelykstel aan mekaar.

Paulus het nie Atene binnegestap, voor die Areopagus gaan staan en gesê nie: Ek kan sien hierdie stad is in die

greep van die Bose. Iets wat baie Christene vandag baie maklik doen.

daar is dalk selfs baie wonderlike dinge in hierdie boek waarmee ’n mens heelhartig kan saamstem. Dieselfde is

waarskynlik waar van baie van die gode en die godsdienste wat aan ons onbekend is.

Dit is egter nie al wat ’n mens moet raaksien in Paulus se hantering van hierdie saak nie. Aan die ander kant moet

hoe vol afgodsbeelde die stad is".

manier dat ’n mens niks daarvan kan raaksien nie.

Hy begin naamlik deur aan te sluit by die beeld wat hy gedurende sy rondloop in die stad opgemerk het. ’n Beeld

aanbid sonder om daarvan kennis te hê, verkondig ek aan julle."

een enkele woord.

Daar is vandag by baie mense ’n ernstige soeke na God. Daar is baie mense, baie godsdienste wat op hierdie

ernstige soeke antwoorde probeer gee. Vanuit ’n wetenskaplike hoek, sê iemand nou die dag vir my, maak dit vir

hom geweldig baie sin om oor God as ’n soort energie te dink. Iemand anders sê dat God so Totaal Anders is dat

ons nie eens kan begin om te verstaan wie Hy is nie. Vanuit die beweging van moderne spiritualiteit is daar mense

wat beweer dat God êrens ’n deel van elkeen van ons is.

Dit alles is baie fassinerende gedagtes. Maar uiteindelik bly die onontkombare vraag: Selfs as dit alles waar is,

watter verskil maak dit aan ons? Is dit dan nie uiteindelik maar alles net baie interessante inligting nie? Soos om te

hoor dat forelle in die Noordsee elke jaar op dieselfde plek hulle eiers lê. Fassinerend, maar verder nutteloos in

soverre dit ’n verskil maak aan die keuses wat ons moet maak, die troos wat ons nodig het, die vrae oor die

betekenis van die lewe, ensovoorts.

In sowel die Jodedom as die Christendom het dit van die begin af nooit gegaan oor die soeke na die moontlike

Iemand agter die hele werklikheid nie. Van die eerste kennismaking met God het dit gegaan oor ’n God wat die

mens geroep het. Van ’n God wat nie deur Adam opgesoek is nie, maar ’n God wat vir Adam opgesoek en geroep

Dit is dieselfde God wat met Abram gepraat het, wat vir Moses geroep het, wat vir Jesus Christus gestuur het. Van

die begin af maak die Bybel moeite daarmee om te wys dat deur die loop van die heilsgeskiedenis dit nie óns was

En die lewende God openbaar Hom nie as interessante inligting nie. Die lewende God roep op tot bekering. Die

lewende God roep op tot verandering. Die lewende God is nie alleen die Ewige Stille Bron nie. Hy is die God wat

roep, wat smeek, wat teleurgestel kan word, die God wat verlos en ten slotte die God wat oor die lewendes en

dooies oordeel.

tyding, dit is om bevrydende nuus te bring – en in hierdie sin is dit die konfrontasie met die keuse van die lewe of

die dood.

Die God wat ons verkondig, het ’n Naam. Daarom roep Hy ons by die naam. Elkeen van ons.

Die God wat ons verkondig, is ’n God wat die dood oorwin het. Daarom roep Hy ons op om aan die ou mens te

sterf.

Die God wat ons verkondig, is ’n lewende God. Daarom roep Hy ons tot die lewe. Daarom is Hy met niks anders

tevrede nie as met ons hele lewe.

Die God wat ons verkondig, is die God wat liefhet. Die God wat ons eerste liefgehad het. Daarom roep Hy ons op

om Hom lief te hê, met ons hart en siel en met al ons krag.

Die God wat ons verkondig, is die God wat Homself gegee het. Daarom is sy roep ’n roep tot volledige oorgawe.

Die Een wat wag, is nie die onbekende nie. Hy is ons Vader in die hemel. Hy is ons Vriend, Jesus Christus.

Bibliografie