17 Maart 2002

Vyfde Sondag in Lydenstyd 17

LITURGIESE VOORSTEL

Fokusteks: Johannes 11:1-45.

Ander tekste: Esegiël 37:1-14; Psalm 130; Romeine 8:6-11.

Kindertyd

Die liturg kan vra watter kinders al by 地 begrafnis was en hoe hulle daaroor voel dat die mense by 地 begrafnis so

hartseer is. Daarna kan hy of sy verduidelik dat dit nie net vir óns 地 baie hartseer ondervinding is nie.

Hier in Johannes 11 kry ons 地 klein kykie in God se hart wanneer Jesus, die Seun van God, by die graf van 地 vriend

van Hom staan. Ons sien hier dat Jesus saam met hulle huil (vv 33, 35, 38). Vir God is die dood van 地 dierbare nie

maar net een van daardie dinge wat ook weer sal verbygaan nie. Want ons smart gryp Hom aan die hart. Daarom

sê Psalm 116:15: "Vir die Here is die dood van sy troue dienaars geen geringe saak nie."

Ons mag maar huil by die dood van 地 geliefde. Die Here Jesus het ook by 地 graf gehuil.

Tema

Opstanding eers ná lyding en dood.

Teks en konteks

Die verhaal van die opwekking van Lasarus is 地 kunstig gestruktureerde verhaal met kleurryke karakters en 地

groeiende spanningslyn.

Daar word na Johannes 1-12 verwys as die "Book of signs" (Stibbe 1994:38). Sommige dink ook aan so 地 "boek

van wondertekens" as 地 aparte bron wat destyds bestaan het en waarvan die skrywer van die Johannesevangelie

gebruik gemaak het (vgl Lindars 1992). Maar in hierdie deel van die Johannesevangelie, wat as 地 eenheid beskou

kan word, is die opwekking van Lasarus in hoofstuk 11 die sewende wonderteken wat Jesus doen. Sewe is natuurlik

die volmaakte getal met simboliese betekenis in die Judaïsme. In die vertelling van hierdie sewe wondertekens het

hierdie een dus 地 klimaksbetekenis. Hierdie wonderteken word aan die vorige een (die genesing van die blinde man

in hfst 9) verbind deurdat die skeptiese Jode in 11:37 sê: "Kon hy wat die oë van die blinde man genees het, nie

ook gemaak het dat hierdie man nie sterwe nie?" Dit staan ook in kontras met die eerste wonderteken die

verandering van water in wyn by die bruilof in Kana. Bruilof teenoor begrafnis. Feestelikheid teenoor hartseer.

Daarmee word ook die volle spektrum gedek: die betekenis van Jesus se lyding en opstanding vir elke faset van

die lewe.

Die sewe wondertekens is:

1. Die eerste teken in Kana (water in wyn) 2:1-11

2. Die tweede teken in Kana (die genesing van die regeringsamptenaar se seun) 4:46-54

3. Die genesing by die bad van Betesda (Jerusalem) 5:1-15

4. Die voeding van die 5 000 (die See van Galilea) 6:1-15

5. Jesus loop op die see (die See van Galilea) 6:16-21

6. Die genesing van die man wat blind gebore is (Jerusalem) 9:1-41

7. Die opwekking van Lasarus 11:1-44

Wat dadelik opval, is dat daar drie pare wondertekens is: twee elk in Kana, Jerusalem en Galilea. Die Lasaruswonder

staan dus uit as iets besonders die enigste wat nie deel van 地 paar is nie en die finale van die reeks van

sewe wondertekens.

PREEKSTUDIE - JOHANNES 11:1-45

Die plasing van hierdie verhaal is verder noukeurig gedoen binne die opbou van die hele Johannesevangelie (Stibbe

1994:39). Hoofstuk 11 lei die finale reis na Jerusalem in. In hierdie hoofstuk word die snaar van spanning byna

onuithoubaar gespan. Alles werk op na die konfrontasie in die Jerusalem. Die dissipels is pynlik bewus van hierdie

gevaarlike situasie en daarom sê hulle vir Jesus in 11:8: "Rabbi, nou die dag nog wou die Jode U stenig, en gaan

U weer daarheen?" En soos die verhaal ontvou, blyk dit dat dit die opwekking van Lasarus is wat die laaste strooi

is wat die kameel se rug breek. In die opbou van die Johannesevangelie is die opwekking van Lasarus dus van

sleutelbetekenis. Dit is die gebeurtenis wat die skaal finaal teen Jesus laat kantel.

Die strukturele opbou van die verhaal is nogal opvallend en dit toon duidelik aan wat die sentrale tema is:

A1 1-16 Jesus se eerste reaksie op Lasarus se dood

B1 17-22 Marta se dialoog met Jesus

C 23-27 "Ek is die opstanding en die lewe"

B2 28-32 Maria se dialoog met Jesus

A2 33-44 Jesus se tweede reaksie op Lasarus se dood (die wonder)

Dit is duidelik dat die manier waarop die skrywer van die Johannesevangelie sy stof aanbied ons dwing om die

boodskap en betekenis op 地 dieper vlak te soek as die bloot opsigtelike. Hier is temas van ironie, kontras en

simboliek wat ons inlei in 地 dieper verstaan van Jesus en sy betekenis vir ons.

Johannes skryf nie maar net nog 地 Evangelie met dieselfde historiese gegewens as die ander nie. Dit lyk eerder

asof hy historiese gegewens oor die optrede van Jesus as algemene kennis beskou en dit hier herrangskik en op

地 kreatiewe manier interpreteer. So byvoorbeeld kom hy in 11:2 met die opmerking dat Maria die vrou was wat die

Here se voete met reukolie gesalf het. Maar hy self vertel eers in die volgende hoofstuk (12:3) van hierdie insident.

Nog 地 aanduiding dat 地 mens hier verby die boonste laag moet lees, is die ontwykendheid van Jesus in hierdie

hoofstuk. Daar is ook iets van 地 paradoks. Aan die een kant is Jesus hier op sy menslikste. 地 Gewone man wat

huil oor sy vriend. Aan die ander kant is daar 地 geheimsinnigheid en ontwykendheid in Jesus se bewegings en

woorde. Hy stel sy terugkeer na Judea uit met twee dae (11:6) ten spyte van die feit dat hy weet Lasarus verkeer

in doodsgevaar. Dit is asof Hy die beperkings van menslike tydroosters ontwyk. Net so gebruik Hy ook ontwykende

en metaforiese taal. Sy verwysing na Lasarus wat net slaap (11:11), maak dat sy dissipels Hom nie verstaan nie.

Daar is verder 地 eskatologiese tema in hierdie verhaal. Soos blyk uit Marta se opmerking in 11:24 het die Jode die

opstanding van die dooies verwag in die laaste dae. Dan sou dit God wees wat die opwekking bewerkstellig.

Volgens Johannes 11 is dit egter Jesus wat hier en nou daardie funksie vervul. Nadat Hy die opstanding voorspel

het in 5:25 word Hy hier die gewer van die lewe en die ewige lewe. Die hoofstuk wat dus enersyds die menslikheid

van Jesus beklemtoon, is andersyds ook die gedeelte wat sy Goddelikheid onderstreep.

Hoofstuk 11, soos die res van die Evangelie van Johannes, vra dus vir 地 fyner lees en vir die soek van ontwykende

temas. Alleen as ons dit só lees sal ons die boodskap vir ons ontdek.

In die ironie van die verhaal skuil tegelykertyd ook die diepste boodskap. Jesus se daad van lewegewing en

opwekking lei daartoe dat sy eie lewe van Hom weggeneem word. Daar is verder ook 地 ironiese kontras in Jesus

wat hard roep dat Lasarus uit die graf moet uitkom en die stille stomheid van Lasarus. Hy praat nie een keer nie.

Hy is die totaal passiewe karakter in die verhaal. Die oorverdowende stilte van Lasarus is 地 ontploffende antiklimaks

aan die einde van die verhaal. Niks word gerep oor Lasarus as mens, oor sy gevoelens en ervarings nie. Morris

West verwoord dit goed in sy The clowns of God (pp 300-301):

"Think about the details: the sisters in grief, in fear of what might be revealed when the tomb was opened.

Iam foetet, they said, 羨lready he stinks! Then the tomb opened, Jesus called, Lazarus stepped out, still

wrapped in the cerecloths. Have you ever thought how he must have felt, as he stood blinking in the sunlight,

looking anew on a world from which he had taken his last leave? Nothing could ever be the same as it was

before."

Die verteller van die verhaal in Johannes 11 gee egter geen aandag aan hierdie vrae wat Morris West vra nie. Hy

het 地 ander bedoeling. Hy wou nie skryf oor Lasarus nie, maar oor Jesus se vernuwende en lewegewende

teenwoordigheid. Deur oor Lasarus se gevoelens te swyg en deur Lasarus self stom te laat wees, kry die skrywer

dit reg om hom op die agtergrond te laat verdwyn. In die middel van die verhaal staan Jesus met sy woorde: "Ek is

die opstanding en die lewe. Wie in My glo, sal lewe, al sterwe hy ook; en elkeen wat lewe en in My glo, sal in alle

ewigheid nooit sterwe nie."

Preekvoorstel

Morris West, die fiksieskrywer, het my vir die eerste keer bewus gemaak van Lasarus se stilswye nadat Jesus hom

opgewek het uit die dood. West skryf in sy bekende boek The clowns of God:

"Think about the details: the sisters in grief, in fear of what might be revealed when the tomb was opened.

Iam foetet, they said, 羨lready he stinks! Then the tomb opened, Jesus called, Lazarus stepped out, still

wrapped in the cerecloths. Have you ever thought how he must have felt, as he stood blinking in the sunlight,

looking anew on a world from which he had taken his last leave? Nothing could ever be the same as it was

before."

Nadat ek hiervan bewus geword het, het hierdie kontras in die verhaal in Johannes 11 vir my al opvallender geword.

Die emosielose Lasarus teenoor die emosiebelaaide optrede van Jesus en die susters. Lasarus is die totaal

passiewe en Jesus die aktiewe, die Een wat die verloop van die gebeure geheel en al manipuleer. Hy stel selfs sy

vertrek na Betanië met twee dae uit, skynbaar om doodseker te maak dat Lasarus dood is by sy aankoms.

Teenoor die "harde stem" waarmee Jesus "roep" na Lasarus, staan Lasarus se eie stomgeslane stilte. Die dramatiese

verhaal eindig met 地 skokkende en plofbare stilte.

Waarom? Definitief nie omdat die skrywer lomp is met die beskrywing van menslike emosie nie. Dit is nie asof hy

地 swakker skrywer is as Morris West nie. Inteendeel, dit is juis in hierdie verhaal dat ons die duidelikste openbaring

van emosies by Jesus kry. Jesus het nie alleen "hard geroep" nie, maar ons lees dat sy "gemoed vol geskiet" het

en dat hy "aangedaan" was (11:33). En toe bars Hy in trane uit (11:35). Luther se vertaling van vers 33 suggereer

selfs 地 bykomende emosie van woede: "Hy het in sy gees kwaad en ontsteld geword."

Juis omdat hoofstuk 11 so 地 emosiebelaaide gedeelte is, staan die stomp einde en die emosielose beskrywing van

Lasarus soos 地 seer vinger uit.

Die stomme Lasarus beklemtoon juis dat hierdie verhaal nie 地 sappige storie oor Lasarus is wat vandag 地 sensasionele

tydskrif sou gehaal het nie. Die betekenis van hierdie verhaal lê elders. Dit word nog duideliker wanneer ons

kyk na die strukturele opbou van die verhaal en ook na die reeks wondertekens in hierdie eerste 11 hoofstukke van

Johannes.

In hierdie eerste 11 hoofstukke van Johannes word sewe wondertekens beskryf. Die eerste by 地 bruilof, die laaste

by 地 begrafnis. Feestelikheid teenoor hartseer. Tussenin vind ons genesings en 地 natuurwonder die volle spektrum

van die lewe. Die betekenis van Jesus se lyding en opstanding vir elke faset van die lewe word daardeur

gedek. Maar daar is 地 opbou na hierdie laaste wonder wat gaan oor die uitbanning van die grootste hartseer en

grootste vrees: die hartseer oor en die vrees vir die dood.

Die sewe wondertekens is:

1. Die eerste teken in Kana (water in wyn) 2:1-11

2. Die tweede teken in Kana (die genesing van die regeringsamptenaar se seun) 4:46-54

3. Die genesing by die bad van Betesda (Jerusalem) 5:1-15

4. Die voeding van die 5 000 (die See van Galilea) 6:1-15

5. Jesus loop op die see (die See van Galilea) 6:16-21

6. Die genesing van die man wat blind gebore is (Jerusalem) 9:1-41

7. Die opwekking van Lasarus 11:1-44

Daar is ook nog die interessante opbou van die hoofstuk self. Dit sou struktureel soos volg voorgestel kon word:

A1 1-16 Jesus se eerste reaksie op Lasarus se dood

B1 17-22 Marta se dialoog met Jesus

C 23-27 "Ek is die opstanding en die lewe"

B2 28-32 Maria se dialoog met Jesus

A2 33-44 Jesus se tweede reaksie op Lasarus se dood (die wonder)

Dit word duidelik dat dit in hierdie verhaal nie eerstens gaan oor die opwekking van Lasarus nie, maar oor die dood

en opwekking van Jesus. Die gesinskrisis van Betanië word 地 metafoor van die krisis van die mensdom. Die doel

is nie die opwekking van 地 dooie man, wat in elk geval later weer sou sterf nie, maar die gawe van die lewe aan

die wêreld.

Daarom is Jesus se eerste en tweede reaksie op Lasarus se dood, sy dialoog met Marta en met Maria slegs die

stutte wat die sentrale woord van die verhaal omhoog hou:

Ek is die opstanding en die lewe.

Wie in My glo, sal lewe, al sterwe hy ook;

en elkeen wat lewe en in My glo, sal in alle ewigheid nooit sterwe nie.

Die verhaal wat hier afspeel, is soos 地 doek wat geskilder word, maar wanneer jy dit omhoog hou, ontdek jy daar

drup bloed onder uit. Dit is asof die lyding van Jesus deur die oppervlak van die verhaal drup. Jesus se diepe

emosies in hierdie hoofstuk is 地 soort voorspel tot Getsemane. Hy weet sy roep na Lasarus om uit die graf te kom

beteken maar net dat die tyd naby is vir Hom om die graf te betree. Dit is juis die geloof in Jesus wat deur die

opwekking van Lasarus aangevuur word, wat die godsdienstige leiers oortuig dat Jesus uit die weg geruim moet

word (11:45-53). In en deur die Lasarus-storie skyn die Jesus-storie.

Dit beteken egter nie dat Marta, Maria en Lasarus slegs pionne is in die verhaal en net gebruik word om 地 dieper

geestelike storie te vertel nie. Hulle is werklike mense wat vasgevang is in die werklike pyn en hartseer van die lewe.

Dit is nie sonder rede nie dat al die rou emosies so helder beskryf word. Dit is ook nie sonder rede nie dat Jesus

hier geskilder word as die Een met die sagte hart wat meevoel. Dit gaan nie oor 地 groot saak ten koste van mense

nie. Dit gaan in hierdie hoofstuk, soos altyd by Jesus, oor werklike mense en hulle gevoelens. Hy tree met medelyde

in hulle lewe in.

Maar wat die skrywer van die Johannesevangelie ons wil help verstaan, is dat Jesus nie net gekom het om 地 bietjie

salf aan die wonde te smeer nie, maar om vensters van hoop oop te maak. Te midde van ons lyding word ons ook

ingetrek in sy lyding en kry ons deel aan sy opstanding. Ons is veilig, selfs binne-in 地 graf. Jesus se stem is ook

dáár hoorbaar.

Hierdie "boek van tekens" (Joh 1-12) help ons om te verstaan dat elke faset van ons lewe opgeneem word in die

groter Verhaal. Ons verliese en hartseer word uiteindelik deel van die groot verlies en die dieper hartseer van God.

Ons trane meng met Syne en ons graf word sy graf wat geopen word. Hy het nie gekom om ons te bevry van die

dood in die sin dat ons siekte en dood sal vryspring nie, maar die lewe wat Hy gee, oorskry die grense van die dood.

Bibliografie

Craddock, F B 1990. A twofold death and resurrection (Jn 11:25-26). Christian Century. March 21-28, p 299.

Greeley, A 1996. www.agreeley.com/homilies96/mar2496m.htm. 2001/03/20. Lindars, B 1992. Rebuking the Spirit.

A new analysis of the Lazarus story of John 11. New Testament Studies, Vol 38, pp 89-104. Minear, P S 1993. The

promise of life in the Gospel of John. Theology Today, Vol 49, No 4 January 1993, pp 485-499. Newman, B M &

Nida, E A 1980. A handbook on the Gospel of John. New York: United Bible Societies. Ridderbos, H N 1997. The

Gospel according to John. A theological commentary. Grand Rapids: Eerdmans. Stibbe, M W G 1994. A tomb with

a view: John 11:1-44 in narrative-critical perspective. New Testament Studies, Vol 40, pp 38-54.